Een zomer op de alpenweide.
Tussen bergidylle, echt werk en levende traditie.
Als de dag in het dal langzaam begint, is er op de Alpe vaak al het een en ander gebeurd. De eerste klusjes zijn geklaard, de dieren zijn verzorgd, misschien is er al gemolken. Er ligt nog dauw op de weiden, vanuit de stal klinkt het loeien van de koeien en boven de bergtoppen wordt de hemel langzaam lichter.
De zomer op de alpenweide klinkt als een time-out. Naar groene weiden, koebellen en een hut met uitzicht. En ja – zo kan het er inderdaad uitzien. Maar het leven hierboven is veel meer dan alleen een idyllisch decor.
Een alpenweide is werkplek, thuis, landbouwbedrijf en natuurgebied in één. Gedurende enkele weken of maanden wordt het het middelpunt van het leven. Het dagritme wordt niet bepaald door afspraken in de agenda, maar door het weer, de dieren, de weiden en wat er op dat moment moet gebeuren.
In Vorarlberg kent deze vorm van landbouw een lange traditie. Meer dan de helft van het landbouwgebied wordt gebruikt voor alpenlandbouw. Ongeveer 40.000 dieren brengen de zomer door op meer dan 500 bewerkte alpen. Ongeveer 1.000 mensen zorgen in deze periode voor de dieren, de weiden en de alpenproducten.
Waarom eigenlijk ‘Alpe’ en niet ‘Alm’?
Wie net in Vorarlberg is aangekomen, stuit vroeg of laat op dit kleine, maar fijne verschil: hier zegt men ‘Alpe’. Niet ‘Alm’.
Dat is geen marketingtruc en ook geen typisch alpine benaming voor een berghut. „Alpe“ is in Vorarlberg de gangbare benaming voor het landbouwgebied in de bergen. De term hoort bij het Alemannische taalgebied en onderscheidt Vorarlberg taalkundig van veel andere regio’s in Oostenrijk, waar men eerder van de „Alm“ spreekt.
Zomer op de Alpe
Zomer op de Alpe
Zomer op de Alpe
Zomer op de Alpe
In Vorarlberg werden en worden weidegronden deels op verschillende hoogteniveaus gebruikt: in de vroege zomer gaat men eerst naar lager gelegen weidegronden, de zogenaamde ‘Vorsäße’. Later trekken mens en dier verder omhoog naar de hoge Alpen, voordat men in de herfst stap voor stap weer terugkeert naar het dal.
Het typische leven op de alpenweide laat zich daarbij moeilijk aan één bepaald tijdstip vastpinnen. Het weer, de veestapel, de taakverdeling en het soort alpenweide spelen een rol.
Het enige wat vaststaat, is dat uitslapen niet per se tot het concept behoort.
Op sommige alpenweiden begint de werkdag al rond vijf uur ’s ochtends. De dieren verzorgen, melken, stalwerkzaamheden uitvoeren, weiden controleren, hekken inspecteren, voer regelen of klussen rondom de hut doen – saai wordt het zelden.
En wat doen de dieren de hele dag?
En nog behoorlijk veel ook.
Wat op het eerste gezicht lijkt op totale ontspanning, is tegelijkertijd een belangrijk onderdeel van de landbouw. De weidehouderij maakt gebruik van gebieden die voor andere vormen van landbouw nauwelijks geschikt zouden zijn. Tegelijkertijd draagt deze vorm van landbouw ertoe bij dat open bergweiden behouden blijven en niet geleidelijk aan verbossen.
Het is gemakkelijk om het leven op de alpenweide te romantiseren. En natuurlijk heeft het zijn magische kanten.
Zo is er dat moment vroeg in de ochtend, wanneer het eerste licht over de bergen schijnt. De frisse lucht. Het weelderige groen van de weiden. De rust. Een blik die niet bij de muur van het volgende huis eindigt, maar ergens tussen de bergtoppen en de hemel.
Maar achter dit panorama schuilt hard werk.
De alpenlandbouw is een belangrijk onderdeel van het culturele landschap van Vorarlberg. Ze onderhoudt weidegronden, bepaalt het landschapsbeeld en levert hoogwaardige producten op. Tegelijkertijd is het een stukje levende regionale cultuur – niet iets dat in een museum plaatsvindt, maar iets dat elke zomer opnieuw wordt beleefd.
Ook rond Warth-Schröcken is deze traditie zichtbaar.
Gebeerde alpenweiden rond Warth-Schröcken.
- Alpe-vellen
- Alpe Batzen
- De Untere Auenfeldalpe
- Alpe Körb
- Alpe Bürstegg
- Alpe Hirschgehren
- Alpe Hochalp
- ...
Het Alpmuseum „Ufm Tannberg“ laat bovendien zien hoe nauw landbouw, ambachten en het vroegere leven op de Tannberg met elkaar verbonden waren.
Wie dus op een wandelpad langs een alpenweide komt, ziet niet zomaar een mooie hut tegen een indrukwekkend berglandschap. Maar een plek waar op dat moment wordt gewerkt.
Kaas, melk en het fijne gevoel te weten waar het vandaan komt.
Op veel Vorarlbergse alpen worden melk en alpproducten ter plekke verwerkt. Vooral de bergkaas is nauw verbonden met de traditionele landbouw. De zomermaanden in de bergen maken daarmee niet alleen deel uit van de jaarcyclus van de dieren, maar ook van de regionale eetcultuur.
En misschien smaakt een tussendoortje op de alpenweide juist daarom net iets anders.
Niet alleen vanwege het uitzicht.
Maar omdat er achter de kaas, het brood en de frisse berglucht een heel verhaal schuilgaat: weide, dier, weer, vakmanschap, ervaring en vele uren werk.
Maar de alpenzomer duurt niet eeuwig.
Afhankelijk van de ligging en de wijze van exploitatie begint het seizoen in de vroege zomer en eindigt het meestal in de late zomer of vroege herfst. Rondom Warth-Schröcken zijn verschillende alpen van begin juli tot begin of half september bezet.
En dan breekt het moment aan waar de hele zomer naar toe loopt: de afdaling van de alpen.
De dieren verlaten de zomerweiden en keren terug naar het dal.
Alpenafdaling
Alpenafdaling
Alpenafdaling
Alpenafdaling
De afdaling van de alpenweiden.
De zomermaanden zijn voorbij.
De dagen worden korter, de nachten koeler.
Op een gegeven moment is het tijd om terug te keren naar het dal.
De afdaling van de alpenweiden is daarbij veel meer dan alleen maar een vervoer van A naar B. In Vorarlberg behoort het tot de grote boerentradities van het jaar en wordt het in het Bregenzerwald al eeuwenlang in ere gehouden. In veel plaatsen worden de dieren voor de afdaling feestelijk versierd en door de bevolking in het dal verwelkomd. Muziek, markten, regionale specialiteiten en gezamenlijke feestelijkheden horen er op veel plaatsen bij.
Wat blijft er dan over van een zomer op de Alpe?
Misschien juist deze combinatie.
De traagheid en het fysieke werk. De stilte en het vroeg opstaan. De vrijheid en de verantwoordelijkheid. De spectaculaire zonsopgang – gevolgd door het minder spectaculaire, maar net zo noodzakelijke werk dat toch gedaan moet worden.
En misschien is dat precies de reden waarom het leven op de alpenweiden tot op de dag van vandaag fascineert.
Het is authentiek.
Wie in de zomer door Warth-Schröcken wandelt, kan dit samenspel ervaren: groene hellingen, dieren in de weiden, traditionele alpenweiden, regionale producten en paden die midden door een eeuwenoud cultuurlandschap lopen.
Misschien is het daarom de moeite waard om de volgende keer niet zomaar langs een alpenweide te wandelen.
Even stil te staan.
Je blik te laten dwalen.
Het gerinkel van de koebellen te horen.
En je te realiseren dat hierboven gewoon een heel normale werkdag aan de gang is.
Maar wel een heel bijzondere.